Trong khoa học hành vi, con người không đưa ra quyết định trong trạng thái trung tính. Mọi lựa chọn đều chịu ảnh hưởng bởi mức năng lượng nhận thức còn lại tại thời điểm ra quyết định. Daniel Kahneman gọi phần năng lượng này là nguồn lực hữu hạn của Hệ thống 2 – nơi xử lý các quyết định cần suy nghĩ, cân nhắc và đánh giá rủi ro. Khi nguồn lực này suy giảm, con người có xu hướng chuyển sang những lựa chọn quen thuộc, tự động và ít rủi ro. Hiện tượng đó được gọi là gia tăng chi phí nhận thức (cognitive load) – khi việc “nghĩ thêm” trở nên quá tốn kém.
Trong bối cảnh văn hóa gia đình Việt ngày Tết, hiện tượng này không chỉ xuất hiện, mà bị khuếch đại mạnh mẽ.
TẾT LÀ MỘT “ĐIỂM NÉN” CỦA CHI PHÍ NHẬN THỨC
Tết không đơn thuần làm con người bận rộn hơn. Nó làm chồng chất các loại quyết định trong cùng một khoảng thời gian ngắn: sắp xếp công việc, di chuyển, ứng xử xã hội, duy trì vai trò gia đình, chăm sóc con cái, giữ hình ảnh cá nhân và tập thể. Theo lý thuyết decision fatigue, khi số lượng quyết định tăng lên, chất lượng từng quyết định giảm xuống. Người chăm sóc, đặc biệt là cha mẹ có con nhỏ, bước vào mùa Tết trong trạng thái nhận thức đã bị tiêu hao từ trước, chứ không phải bắt đầu từ mức “đầy pin”. Trong bối cảnh đó, mọi hành vi chăm sóc vốn đòi hỏi sự chú ý, như lựa chọn sản phẩm, thực hiện đúng quy trình, theo dõi phản ứng, đều trở thành gánh nặng nhận thức bổ sung.
VĂN HÓA TẬP THỂ LÀM THU HẸP KHÔNG GIAN QUYẾT ĐỊNH CÁ NHÂN
Một điểm đặc thù của Tết Việt Nam là trách nhiệm tập thể lấn át ưu tiên cá nhân. Các nghiên cứu về văn hóa Á Đông cho thấy trong bối cảnh nghi lễ và gia đình mở rộng, quyết định cá nhân thường bị điều chỉnh để phù hợp với nhịp chung.
Điều này có nghĩa là người chăm sóc không chỉ mệt về thể chất và tinh thần, mà còn ít quyền “dành chỗ” cho việc suy nghĩ kỹ. Không gian riêng tư thu hẹp, thời gian bị phân mảnh, và các quyết định chăm sóc thường phải được đưa ra nhanh chóng, trong điều kiện không lý tưởng. Khi đó, não bộ có xu hướng kích hoạt các lối tắt nhận thức (heuristics): giữ nguyên cái đang dùng, tránh thử cái mới, giản lược quy trình, và ưu tiên những gì “đã quen tay”.
ROUTINE CHĂM SÓC TRỞ THÀNH CƠ CHẾ GIẢM TẢI NHẬN THỨC
Từ góc nhìn khoa học hành vi, routine không chỉ là thói quen. Nó là cơ chế giúp não bộ tiết kiệm năng lượng bằng cách chuyển hành vi từ vùng xử lý có ý thức sang vùng tự động. Trong gia đình có trẻ nhỏ, routine chăm sóc, từ giờ tắm, thứ tự vệ sinh đến sản phẩm sử dụng, giúp người chăm sóc không phải đưa ra quyết định mới mỗi ngày. Những sản phẩm: đòi hỏi ít bước, không cần suy nghĩ nhiều khi dùng, không gây phản ứng bất ngờ, sẽ có lợi thế vượt trội, không chỉ đơn giản vì chúng “tốt hơn”, mà vì chúng giúp não bộ nghỉ ngơi.
NIỀM TIN TRONG NGÀNH MẸ & BÉ ĐƯỢC XÂY DỰNG NHƯ THẾ NÀO DƯỚI ÁP LỰC NHẬN THỨC?
Trong ngành Mẹ & Bé, xu hướng trung thành với thương hiệu quen thuộc và né tránh rủi ro còn mạnh hơn, vì rủi ro không chỉ là tài chính, mà liên quan trực tiếp đến sức khỏe và sự an tâm của các thành viên trong gia đình. Trong mùa Tết, một sản phẩm “ổn” là sản phẩm: không buộc người dùng đọc lại hướng dẫn, không tạo cảm giác phải canh chừng, không làm gia tăng lo.
Từ góc nhìn này, Tết trở thành một bài test rất đặc biệt đối với thương hiệu Mẹ & Bé. Không phải bài test về thông điệp, mà là bài test về thiết kế hành vi.
Những sản phẩm được thiết kế cho điều kiện lý tưởng, đủ thời gian, đủ tập trung, đủ không gian, dễ bộc lộ điểm yếu khi đặt vào bối cảnh Tết. Ngược lại, những sản phẩm được thiết kế để chịu được sự bất toàn trong hành vi sử dụng lại trở thành chỗ dựa đáng tin cậy. Đây là lý do vì sao nhiều quyết định gắn bó thương hiệu không diễn ra trong Tết, mà diễn ra sau Tết, khi người chăm sóc nhìn lại và nhận ra điều gì đã giúp họ đi qua giai đoạn mệt mỏi nhất mà không phải suy nghĩ quá nhiều.
Một hướng phát triển tích cực cho ngành Mẹ & Bé chính là: chuyển trọng tâm từ “thuyết phục” sang “giảm tải”.
Giảm tải không có nghĩa là đơn giản hóa cực đoan, mà là: thiết kế sản phẩm và hệ chăm sóc phù hợp với hành vi thực tế, tôn trọng trạng thái mệt mỏi của người chăm sóc, giúp họ duy trì routine ngay cả khi điều kiện không hoàn hảo. Những thương hiệu làm được điều này không chỉ vượt qua mùa Tết, mà còn xây dựng được niềm tin dài hạn, thứ không thể tạo ra bằng truyền thông ngắn hạn.
Đối với ngành Mẹ & Bé, hiểu được cơ chế này mở ra một hướng tiếp cận thị trường nhân văn và bền vững hơn. Và chính trong những khoảnh khắc tưởng như rất đời thường đó, niềm tin thương hiệu được hình thành một cách sâu sắc nhất.
________________________________
𝐁𝐈𝐌𝐔𝐍𝐈𝐂𝐀 – 𝐏𝐔𝐑𝐄 𝐋𝐎𝐕𝐄, 𝐏𝐔𝐑𝐄 𝐂𝐀𝐑𝐄
– Thương hiệu chăm sóc da cho bé từ Hoa Kỳ, được chuyên gia da liễu khuyên dùng!
– Đối tác của các bệnh viện lớn: Bệnh viện phụ sản trung ương, Vinmec, Hồng Ngọc, Thu Cúc…
LIÊN HỆ:
DM trực tiếp
Website: https://bimunica.vn/
Shopee: https://url-shortener.me/30GI
Tik Tok Shop: https://www.tiktok.com/@bimunicaofficial
☎ Hotline: 0907412222